Dichtoefening

Door Ingmar Heytze

Hoe kun je het beste oefenen in dichten? Door te zorgen dat het niet voelt als oefenen, sterker nog: door niet te focussen op het oefenen, maar op het dichten zelf. Alles wat je daarbij aan de gang krijgt, is goed. Alles wat je tegenhoudt, is fout, in elk geval voor jou.

Een gedicht beginnen lijkt in dit opzicht wel een beetje op klungelen met zo’n trekkoord van een buitenboordmotor of grasmaaier: pas als de motor aanslaat, kun je aan de slag. Oefenen is doen alsof, en dat treft: dichten is doen alsof je het al doet, tot je ontdekt dat je het aan het doen bent. 

Dit leer je bijvoorbeeld tijdens de Stoomcursus Poëzie. 

Dat ‘doen alsof’ kun je zien als een poging om in een bepaalde staat te komen, die zich niet makkelijk laat omschrijven. Laten we zeggen: een geestestoestand waarin je zowel aan het gedicht schrijft met alle keuzes die daarmee gepaard gaan, als ervaart hoe de tekst meeschrijft aan zichzelf.

De oefening: werp een dobbelsteen

Werp nu een gewone dobbelsteen en voer binnen een halfuur één van deze vijf oefeningen uit. Gooi je zes? Gefeliciteerd, dan mag je zelf kiezen welke.

1. Schrijf een gedicht dat volledig bestaat uit woorden van één lettergreep, zoals de onvolprezen David Troch deed in de bundels Voor jou wou ik een huis zijn en Een soort troost.
2. Schrijf een gedicht waarin louter isogrammen voorkomen, ofwel woorden waarin elke letter maar één keer voorkomt (de, het, bier, vorst, kotsgeur, producent…)
3. Schrijf een gedicht in beghilosz-code, ofwel uitsluitend met letters die je met een ouderwetse rekenmachine kunt maken als je hem ondersteboven bekijkt. Bekendste voorbeelden: ELSISGEIL, HOOISILO en LOL + LOL = HIHI. De letters die je tot je beschikking hebt zijn 1 = I  | 2 = Z  |  3 = E  |  4 = h | 5 = S | 6 = g |  7 = L | 8 = B | 9 = b of G.
4. Plunder de hema voor een dozijn permanent markers en ga stiftdichten, een soort negatieve vorm van dichten, bekend gemaakt door types als Austin Kleon en Dimitri Antonissen. Kies een boek waar je niet al te zeer aan gehecht bent (een krant of een tijdschrift kan ook), pak zo’n zwarte stift en je krast alle woorden weg die je niet kunt gebruiken. Het vergt enige planning en oefening, en op de lange termijn sta ik niet in voor eventuele hersenbeschadiging door het inhaleren van ethanol (er zijn ook markers op waterbasis. Die drukken wel wat minder door) – maar zeker bij matige romans is dit een heerlijke manier van hergebruik.
5. Lees de krant (of wat voor periodiek dan ook) net zo lang door tot je een nieuwsbericht tegenkomt waar een gedicht in zit. Het kan een klein, compact, man-bijt-hond-achtig berichtje zijn, maar een langer artikel kan ook – als je er maar op aanslaat. De nuloptie is in dit geval dat je er een readymade van maakt, maar je kunt ook een deel van het bericht als aanleiding nemen. Een voorbeeld van een geschikt artikel: